Chiều ngày 06/8/2025 vừa qua, Khoa Kinh doanh và Quản lý, Trường Đại học CMC đã tổ chức buổi Seminar khoa học với chủ đề “Công bố quốc tế: Vượt qua rào cản Peer-review” với sự tham gia của TS. Doãn Văn Tuân – Giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội trực tiếp chia sẻ. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động học thuật, nghiên cứu khoa học dành cho giảng viên và các nhà nghiên cứu trẻ đang theo đuổi mục tiêu công bố quốc tế trong môi trường học thuật cạnh tranh toàn cầu.

Sự kiện có sự tham dự của PGS. TS. Nguyễn Hữu Quỳnh – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học CMC; TS. Lê Tiến Trung – Trưởng Khoa Kinh doanh và Quản lý; cùng sự tham gia của đông đảo giảng viên thuộc các Khoa đào tạo.

Peer-review (phản biện học thuật) là quá trình đánh giá độc lập bởi các chuyên gia cùng lĩnh vực nhằm đảm bảo chất lượng, độ tin cậy và tính học thuật của một công trình nghiên cứu trước khi được xuất bản trên các tạp chí khoa học quốc tế. Đây là một bước quan trọng và bắt buộc trong hầu hết các tạp chí uy tín, đồng thời cũng là rào cản khiến nhiều bài viết dù có tiềm năng vẫn không thể vượt qua để được công bố.

Buổi seminar khoa học “Công bố quốc tế: Vượt qua rào cản Peer-review” có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh giảng viên và các nhà nghiên cứu trẻ ngày càng quan tâm tới việc nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập học thuật quốc tế. Không chỉ chia sẻ những kiến thức chuyên sâu về quy trình phản biện, diễn giả còn cung cấp các kinh nghiệm thực tế, chiến lược hiệu quả và góc nhìn hiện đại để các giảng viên và nhà khoa học trẻ từng bước tiếp cận chuẩn mực học thuật toàn cầu một cách tự tin và bài bản.

Mở đầu buổi chia sẻ, TS. Doãn Văn Tuân đã chỉ ra nhiều thống kê đáng lưu tâm về tỷ lệ từ chối khi gửi bài tới các tạp chí học thuật quốc tế. Theo số liệu từ World Bank, có tới 73% bài viết tại các tạp chí phát triển bị từ chối, trong khi với các tạp chí nhóm Q1 – nhóm có chất lượng và chỉ số ảnh hưởng cao nhất, tỷ lệ từ chối thậm chí lên tới 90–95% (Khadilkar, 2018).

Phân tích sâu hơn, diễn giả chỉ ra nhiều nguyên nhân khiến bài viết không vượt qua được vòng phản biện (peer-review) có thể đến từ việc bài viết thiếu tính mới, không có khung lý thuyết rõ ràng, hoặc gửi sai tạp chí, sai định dạng. Một số bài có nội dung quá hẹp, mang tính địa phương cao, khó tạo được sức ảnh hưởng quốc tế. Ngoài ra, việc phản hồi phản biện yếu, hoặc gửi trùng nhiều tạp chí cùng lúc cũng là những lỗi nghiêm trọng khiến bài không được xét duyệt.

Một trong những nội dung trọng tâm được chia sẻ là chiến lược lựa chọn tạp chí phù hợp. TS. Doãn Văn Tuân đã giới thiệu một danh sách gồm 29 tạp chí quốc tế uy tín trải dài từ Q4 đến Q1, cùng với thông tin chuyên ngành và chỉ số Impact Factor mới nhất năm 2024. Theo ông, việc lựa chọn đúng tạp chí không chỉ giúp tăng khả năng được phản biện mà còn tiết kiệm đáng kể thời gian, công sức cho nhóm nghiên cứu. Đây là bước đầu tiên nhưng có vai trò then chốt trong chiến lược công bố quốc tế.

Từ chính trải nghiệm cá nhân và quan sát quá trình làm việc của nhiều nhóm nghiên cứu trong nước, TS. Doãn Văn Tuân đã đúc kết ba nguyên tắc quan trọng giúp gia tăng khả năng vượt qua vòng phản biện khi công bố quốc tế.

Thứ nhất, cần có quá trình phản biện nội bộ trước khi gửi bài chính thức. Đây là bước mà nhiều tác giả thường bỏ qua, dẫn đến việc bài viết còn tồn tại nhiều lỗi nhỏ về lý lẽ, cách trình bày hoặc cách diễn đạt học thuật. Việc nhờ đồng nghiệp cùng chuyên môn góp ý sẽ giúp phát hiện sớm các điểm yếu trong lập luận, phương pháp hoặc cách dẫn chứng – từ đó hoàn thiện bài viết trước khi gửi đến các tạp chí quốc tế vốn có yêu cầu rất cao.

Thứ hai, chiến lược trích dẫn tài liệu cũng là yếu tố then chốt. Theo TS. Tuân, việc ưu tiên trích dẫn các nghiên cứu từng được đăng trên chính tạp chí mà mình định gửi sẽ tạo cảm giác “thân thuộc” về mặt học thuật với ban biên tập và phản biện viên. Ngược lại, nếu trích dẫn quá nhiều từ các tạp chí “cạnh tranh” trực tiếp hoặc có định hướng học thuật khác biệt, bài viết có thể bị đánh giá là không phù hợp hoặc thiếu tính gắn kết với định hướng của tạp chí.

Thứ ba, không phải tất cả các góp ý từ phản biện viên đều cần phải chấp nhận. Một sai lầm phổ biến là tác giả chấp nhận toàn bộ góp ý của phản biện viên một cách máy móc, khiến bài viết mất đi lập luận riêng. Thay vào đó, người viết cần biết lắng nghe có chọn lọc, có lập luận phản biện vững chắc. Phản hồi nên thể hiện thái độ cầu thị nhưng đồng thời cho thấy được năng lực tư duy độc lập của người nghiên cứu.

Việc hiểu và vận dụng linh hoạt ba nguyên tắc này không chỉ giúp bài viết vượt qua vòng phản biện khắt khe, mà còn thể hiện bản lĩnh và tư duy chuyên nghiệp của một nhà nghiên cứu trong môi trường học thuật quốc tế.

Trong phần cuối của seminar, diễn giả đã phân tích hai hướng tiếp cận phổ biến trong nghiên cứu khoa học hiện nay, đó là: nghiên cứu dựa trên lý thuyết và nghiên cứu dựa trên dữ liệu.

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết (Theory-driven) là cách làm truyền thống, bắt đầu từ việc xây dựng giả thuyết dựa trên các lý thuyết có sẵn. Sau đó, nhà nghiên cứu sẽ tiến hành thu thập dữ liệu để kiểm chứng xem giả thuyết có đúng hay không. Cách làm này thường có cấu trúc rõ ràng, dễ dàng được chấp nhận trên các tạp chí khoa học, nhưng lại phụ thuộc khá nhiều vào các lý thuyết đã có từ trước. Nếu chủ đề nghiên cứu chưa có lý thuyết nền phù hợp thì rất khó triển khai.

Ngược lại, nghiên cứu dựa trên dữ liệu (Data-driven) lại bắt đầu từ thực tiễn. Người làm nghiên cứu sẽ thu thập một lượng dữ liệu lớn, có thể là thông tin từ mạng xã hội, phản hồi của người tiêu dùng, dữ liệu khảo sát, v.v. sau đó dùng các công cụ phân tích để tìm ra xu hướng, hành vi hoặc vấn đề nổi bật. Từ đó mới rút ra kết luận hoặc xây dựng giả thuyết. Cách tiếp cận này giúp khám phá được nhiều điều mới mẻ và rất phù hợp với các lĩnh vực có nhiều dữ liệu như công nghệ, truyền thông số, hành vi người tiêu dùng… Tuy nhiên, nghiên cứu dựa trên dữ liệu cũng có nhược điểm là nếu không kiểm soát tốt, dễ bị lệ thuộc vào dữ liệu mà thiếu nền tảng lý luận vững chắc.

TS. Tuân cũng nhấn mạnh một xu hướng mới đang được nhiều nhà nghiên cứu quốc tế theo đuổi, đó là kết hợp cả hai hướng, vừa dựa trên dữ liệu thực tế, vừa có nền tảng lý thuyết rõ ràng. Nhờ đó, nghiên cứu vừa có tính thực tiễn cao, vừa đảm bảo yêu cầu học thuật nghiêm túc.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, công bố quốc tế không chỉ là thước đo về chất lượng nghiên cứu, mà còn là cánh cửa mở ra các cơ hội học thuật, hợp tác chuyên môn và khẳng định vị thế của người làm khoa học Việt Nam trên bản đồ tri thức toàn cầu. Với định hướng trở thành đại học công nghệ và đổi mới sáng tạo, với mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ chuyển đổi số, kinh tế số, Trường Đại học CMC sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động học thuật chuyên sâu, tạo điều kiện để giảng viên và sinh viên nâng cao năng lực nghiên cứu quốc tế, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền khoa học và giáo dục nước nhà.

Xem thêm:

• Hội nghị Đào tạo năm 2025: Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ số trở thành động lực đổi mới giáo dục đại học
• Seminar khoa học định kỳ: Giải bài toán tối ưu trong xạ trị ung thư bằng công nghệ hiện đại
• Trường Đại học CMC tham gia mạng lưới trung tâm đào tạo xuất sắc lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và công nghiệp bán dẫn khu vực miền Bắc
• Lễ tuyên dương sinh viên Học kỳ Xuân 2024–2025: Tỏa sáng hành trình chinh phục – Khơi nguồn cảm hứng vươn cao